Quán ngon nhất phố mà người đi ngang không ai thấy — và tin nhắn lúc nửa đêm
Có một nhà hàng Việt bên Đức tên là OISHII NEM. Nem cuốn ở đó ngon nhất khu, ai ăn cũng gật gù, ăn xong còn quay lại gọi thêm đĩa nữa. Vậy mà có tuần, cả tuần trời, không một người khách lạ nào đẩy cửa bước vào.
Anh chị hình dung được không? Đêm mười một giờ, dọn dẹp xong, chủ quán ngồi bệt xuống ghế, cầm cái điện thoại lên gõ thử. Gõ tên món. Gõ tên quán. Gõ tên cái khu mình đang đứng bán. Trang nào hiện lên cũng là quán người ta. Quán mình thì như tàng hình giữa phố — đứng sờ sờ ra đấy mà trên mạng không ai nhìn thấy.
Làm ra được thứ ngon thật mà chẳng ai biết tới. Cái cảm giác đó, nói thật, nó mệt hơn cả một ngày đứng bếp.
Rồi một tối khác, có Hà Hoàng — chủ một tiệm nail cũng bên Đức — nhắn cho tôi. Tôi nhớ nguyên văn:
"Anh ơi, chạy quảng cáo giúp em với. Em không rành mấy cái này. Tiệm em vắng quá anh ơi, mà em sợ làm sai lại tốn tiền oan."
Anh chị đọc lại tin nhắn đó một lần nữa đi. Ngắn vậy thôi, mà tôi nghe ra ba nỗi sợ cùng một lúc.
"Em không rành mấy cái này" — sợ công nghệ, sợ mình dốt, sợ cái màn hình quảng cáo chằng chịt nút bấm. "Chạy giúp em với" — sợ không có thời gian, tay đang ôm chân khách thì lấy đâu lúc ngồi nghiên cứu. Và "sợ làm sai lại tốn tiền oan" — cái này nặng nhất. Sợ bỏ vài trăm euro vào rồi nó bốc hơi, chẳng một người khách nào bước qua cửa.
Ba nỗi sợ đó, tôi hiểu hết. Cả bài này tôi sẽ tháo từng cái một cho anh chị.
Nhưng tôi nói thẳng ngay từ đây, kẻo anh chị đọc xong lại trách: tôi sẽ không hứa anh chị giàu, không hứa khách đông lườm nượp. Cái tôi chỉ cho anh chị là cách tự cầm lấy tay lái. Còn lại, đường vẫn phải anh chị tự đi.
Vì sao tôi từ chối chạy thuê cho Hà Hoàng — và vì sao đừng "giao trứng cho ác"
Hà Hoàng nhắn tin đó là chờ tôi gật đầu, chờ tôi báo giá, chờ tôi cầm tiền và lo hết cho em ấy.
Tôi không làm thế. Tôi từ chối.
Không phải vì tôi bận, cũng không phải vì chê tiền ít. Tôi từ chối vì thương. Và để anh chị hiểu vì sao, tôi kể thật chuyện trong nghề.
Một người chạy quảng cáo thuê, người ta sống bằng gì? Bằng phí dịch vụ. Người ta lấy công theo số tiền anh chị bỏ ra để chạy, hoặc một khoản cố định mỗi tháng. Nghĩa là người ta được trả theo số tiền anh chị tiêu — chứ không phải theo số tiền anh chị kiếm được.
Anh chị thấy chỗ kẹt chưa?
Anh chị đổ vào năm trăm hay một nghìn euro, với người chạy thuê, ngân sách càng to thì nghe càng oách. Còn chỗ tiền ấy có kéo nổi một người khách đẩy cửa bước vào quán không, có biến thành đồng lãi nằm trong túi anh chị không — chuyện đó người ta không sống chết bằng. Tiền lãi là của anh chị. Mà tiền của anh chị, ai xót bằng anh chị.
Tôi không vơ đũa cả nắm. Có người chạy thuê giỏi, có người tử tế. Nhưng cái gốc lợi ích nó vậy: túi tiền hai người không buộc chung một sợi dây. Của ai người nấy xót.
Ông bà mình có câu "giao trứng cho ác". Cái gì quý nhất, mong manh nhất, thì đừng đặt vội vào tay người mình chưa nắm được. Tiền quảng cáo của anh chị cũng là một rổ trứng như thế. Giao đứt cả rổ cho người ngoài, có ba chuyện dễ xảy ra.
Một là mất tay lái với ngân sách. Tiền chạy mỗi ngày, tăng giảm ra sao, dồn vào đâu — người ta quyết, anh chị ngồi ngoài. Tiền của mình mà không cầm được vô-lăng.
Hai là báo cáo đẹp như tranh. Lượt thích nghìn cái, tiếp cận chục nghìn người, biểu đồ xanh mướt một màu. Anh chị gật gù thấy hay. Nhưng mở sổ thu chi của quán ra, khách bước vào có thêm được mấy người? Con số trên màn hình thì no nê, mà cái ngăn kéo tiền vẫn vậy.
Ba là không biết tiền đang đẻ ra tiền hay đang bị đốt. Cái này mới sợ. Mỗi đồng bỏ ra, nó đang kéo khách về, hay đang cháy âm thầm như củi trong bếp lúc anh chị quay đi?
Nên với Hà Hoàng, tôi không cầm tiền. Tôi chọn cầm tay em ấy, chỉ cho em ấy tự làm. Miễn phí, từ đầu đến cuối.
Trước khi tiêu một đồng: 3 câu hỏi chỉ mình anh chị trả lời được
Hồi Hà Hoàng nhắn xin tôi chạy giùm, tôi không gật, cũng không lắc. Tôi hỏi ngược lại em ấy ba câu. Ba câu này, anh chị chủ nhà hàng đọc xong cũng phải tự trả lời cho mình, trước khi bỏ ra một đồng nào.
Câu đầu: "Khách của anh chị là ai?" Nghe tưởng dễ, mà ngồi xuống mới thấy khó. Là cô văn phòng tranh thủ giờ nghỉ trưa chạy ra ăn vội bát phở? Là cả gia đình cuối tuần kéo nhau đi đổi món? Là nhóm bạn tối thứ Sáu tụ tập lai rai? Hay là người Việt xa quê, thèm đúng cái vị nem cuốn nhà làm? Mỗi người một cái ví, một cái lịch, một lý do ngồi xuống bàn. Anh chị quảng cáo cho "tất cả mọi người" thì chẳng chạm được vào ai cả.
Câu thứ hai: "Họ ở đâu?" Không phải ở đâu trên bản đồ nước Đức. Mà ở đâu trong cái điện thoại. Sáng họ lướt gì, tối họ xem ai, họ tin lời chị hàng xóm hay tin mấy clip trên mạng? Quảng cáo của anh chị phải đi tìm họ đúng cái chỗ đó. Rải tiền khắp nơi cho oai thì khác gì vãi thóc ra đường — chim trời ăn hết, gà nhà chẳng được hạt nào.
Câu thứ ba, câu khó nhất: "Vì sao họ chọn quán anh chị, mà không phải cái quán cách đó hai dãy nhà?" Món tủ ngon hơn? Chủ quán chiều khách hơn? Hay không gian ấm cúng hơn? Nếu chính anh chị còn ngập ngừng, thì người lạ ngồi viết quảng cáo hộ làm sao trả lời thay được?
Hà Hoàng im một lúc rồi cười: "Hóa ra em chưa nghĩ kỹ mấy cái này."
Đấy. Đó là lý do tôi để anh chị tự làm.
Ba câu này không nằm trong khóa học nào, không thuê ai đáp giùm được. Chỉ người đứng trong bếp, ngày ngày nhìn vào mắt khách, mới có câu trả lời thật. Đó là lợi thế lớn nhất của anh chị. Người chạy thuê giỏi tới mấy cũng không có.
Không cần là chuyên gia — chỉ cần đọc ba con số mỗi tối
Tôi biết anh chị đang nghĩ gì. "Tôi nấu ăn cả đời, có rành công nghệ đâu mà đòi chạy quảng cáo." Tôi nghe câu này cả trăm lần rồi. Và tôi muốn nói thẳng một điều cho anh chị nhẹ lòng.
Anh chị không cần thành chuyên gia.
Thật đấy. Không cần thuộc lòng đủ thứ thuật ngữ, không cần ngồi lì cả ngày trước màn hình chằng chịt nút bấm. Cái anh chị cần, chỉ là biết đọc vài con số. Đơn giản như mỗi tối dọn quán xong, anh chị ngồi xuống mở cuốn sổ thu chi: hôm nay bỏ ra bao nhiêu tiền chợ, thu về bao nhiêu tiền bàn, còn lại bao nhiêu trong túi.
Đọc chỉ số quảng cáo Facebook cũng y hệt vậy thôi.
Anh chị nhìn đúng ba thứ. Một, hôm nay tôi tiêu hết bao nhiêu euro cho quảng cáo. Hai, có bao nhiêu người nhắn tin hay gọi điện cho quán từ cái quảng cáo đó. Ba, lấy tiền chia cho số người, ra một khách nhắn tin tốn tôi mấy đồng. Hết. Ba con số đó nói cho anh chị biết đồng tiền của mình đang chảy đi đâu, đang đẻ ra cái gì.
Tại sao tôi cứ nhấn mạnh chuyện này? Vì đây chính là cách anh chị giữ quyền kiểm soát. Khi anh chị đọc được ba con số, không ai qua mặt được nữa. Người ta báo "tháng này tiêu nhiều mà ít khách", anh chị tự mở ra nhìn, tự biết thật hay không. Còn nếu nhắm mắt giao hết, mù tịt mấy con số này, thì anh chị đang đứng trong cái quán của chính mình mà không biết hôm nay lời hay lỗ.
Anh chị nấu được một nồi nem ngon, canh được lửa, nêm được vị — thì ba con số này anh chị đọc được. Tôi tin chắc thế.
Sợ đốt tiền? Bắt đầu 5 euro một ngày — và sự thật anh chị phải biết trước
Giờ tới nỗi sợ nặng nhất. "Lỡ tôi đổ tiền vào rồi mất trắng thì sao?" Tôi hiểu. Đồng tiền đứng bếp từ sáng tới khuya mới có, ai mà không xót.
Nên tôi nói thẳng với anh chị ngay từ đầu, không tô hồng một chữ nào.
Quảng cáo Facebook là một kênh có rủi ro. Giai đoạn đầu, gần như chắc chắn anh chị sẽ tốn một khoản học phí mà chưa ra được đơn nào. Chỉ dùng số tiền anh chị sẵn sàng mất — đừng bao giờ vay mượn để chạy quảng cáo. Và tôi không hứa với anh chị chạy quảng cáo là giàu, là khách đông lườm nượp. Không ai tử tế mà hứa với anh chị câu đó.
Đấy, tôi nói trước cho anh chị khỏi vỡ mộng. Hồi đầu tôi cũng đốt mất mấy đồng oan, vì tưởng cứ bỏ tiền ra là khách kéo tới ngay. Không có đâu. Nghề này không có phép màu.
Nhưng đừng vì sợ mà chôn chân không dám bước. Cách đi cho an toàn là bắt đầu thật nhỏ.
Năm euro một ngày. Bằng đúng một ly cà phê anh chị uống buổi sáng. Số tiền đó, lỡ có mất, anh chị cũng không mất ngủ, không hụt tiền chợ ngày mai. Cứ chạy đúng năm euro đó, rồi mỗi tối ngồi xem ba con số tôi nói ở trên: tiêu bao nhiêu, mấy người nhắn, mỗi khách tốn mấy đồng.
Đừng coi mấy đồng đầu tiên là tiền mất. Coi nó là tiền học. Anh chị trả học phí để hiểu quảng cáo của mình chạy thế nào, người ta dừng lại ở tấm ảnh món nào, lướt qua câu chữ nào.
Rồi từ từ, khi con số bắt đầu nói chuyện với anh chị, khi anh chị thấy năm euro này đẻ ra được khách thật bước vào quán, lúc đó mới tăng lên. Bảy euro. Mười euro. Tăng tới đâu hiểu tới đó.
Chậm mà chắc. Tiền trong túi anh chị vẫn nằm trong tầm tay anh chị.
"Tôi không có thời gian" — giao đúng chỗ, nhưng giữ chặt tay lái
Tôi đoán đến đây nhiều anh chị vẫn lắc đầu: "Anh nói nghe hay, nhưng tiệm tôi một mình tôi xoay, tay đang ôm chân khách, lấy đâu ra thời gian ngồi nghịch quảng cáo."
Tôi hiểu. Nhưng để tôi nói thẳng cái này: tự chạy quảng cáo Facebook KHÔNG có nghĩa là anh chị phải tự tay làm tất tần tật. Nghĩ thế là sợ oan.
Việc tay chân, việc lặp đi lặp lại mỗi ngày — đăng bài, trả lời tin nhắn, rải ảnh món mới lên trang — mấy việc đó anh chị giao cho nhân viên, hoặc để công cụ tự động nó chạy. Như trong bếp ấy, anh chị đâu có tự rửa từng cái bát. Có người phụ. Phần nào buông được thì cứ buông cho nhẹ tay.
Nhưng có một phần anh chị không được giao cho ai.
Đó là phần xem số liệu và ra quyết định. Hôm nay quảng cáo này ăn khách hay đốt tiền, đồng euro bỏ ra có kéo người vào tiệm không, nên tắt cái nào, nên dồn tiền vào cái nào — đó là cầm trịch. Đó là tay lái. Không ai lái xe hộ anh chị về đúng nhà anh chị muốn đến.
Mà nói thêm cho rõ: kéo được người ta bấm vào quảng cáo mới là nửa đường. Họ ghé tới rồi thấy một cái trang trống hoác, không chỗ xem menu, không nút đặt bàn, thì cũng đi mất. Quảng cáo là vòi nước, còn cái tiệm online của anh chị là cái xô hứng — xô phải lành trước khi đổ nước, không thì đổ bao nhiêu chảy hết bấy nhiêu. Nhưng đó là chuyện một bài khác; hôm nay tôi chỉ bàn cái tay lái.
Tôi thấy nhiều chủ tiệm làm ngược đời. Việc nhỏ thì ôm khư khư, mệt bở hơi tai. Còn phần đầu não — đọc số, quyết chiến lược — thì lại giao đứt cho người ngoài, tháng nào cũng móc euro ra trả mà chẳng hiểu tiền đi đâu.
Buông sai chỗ rồi đấy.
Anh chị không cần nhiều thời gian. Anh chị cần đúng mười lăm phút mỗi ngày ngồi nhìn con số, và biết mình đang nhìn cái gì. Chỉ vậy thôi.
Vậy "30 phút học" là học gì — và vì sao nó đáng hơn tiền thuê người
Quay lại cái tiêu đề. Tôi nói ba mươi phút. Có người sẽ bĩu môi: học quảng cáo mà ba mươi phút thì học được cái gì?
Thì đây, tôi nói thật. Ba mươi phút đó KHÔNG phải để anh chị thành chuyên gia. Cả đời tôi làm nghề này còn chưa dám nhận hai chữ chuyên gia. Ba mươi phút là để học đúng phần cốt lõi, đúng cái tối thiểu mà một người chủ quán cần cầm trong tay: ba câu hỏi về khách của mình, ba con số phải đọc mỗi tối, cách bắt đầu thật nhỏ cho an toàn, và biết giữ lấy tay lái mà không giao đứt cho ai.
Hết. Chừng đó thôi. Phần còn lại là thực hành, là làm tới đâu thấm tới đó.
Và đây mới là chỗ tôi muốn anh chị nghĩ kỹ. Tiền thuê người, tháng này anh chị trả thì tháng sau vẫn phải trả, năm sau vẫn phải trả, ngừng trả là ngừng việc. Còn cái nghề anh chị học được vào trong đầu rồi, thì không ai móc ra lấy lại được của anh chị nữa. Học một lần, dùng cả đời. Một bên là tiền thuê chảy đi mãi, một bên là tài sản nằm lại trong đầu mình.
Tôi không ngồi đây nói lý thuyết suông. Tôi làm nghề này thật. Hằng ngày tôi dựng website và chạy quảng cáo cho các doanh nghiệp Việt kiều — trong đó có nhà hàng OISHII NEM ở Đức. Tôi ngồi trong tài khoản quảng cáo thật, tiêu đồng euro thật, nhìn từng tin nhắn khách thật chạy về. Không phải ảnh chụp màn hình đẹp đẽ ai đó gửi cho tôi.
Và tôi không giữ nghề cho riêng mình. Hà Hoàng đấy — chủ tiệm nail bên Đức, người từng nhắn tôi "em sợ làm sai lại tốn tiền oan". Tôi đã cầm tay chỉ em ấy tự chạy, miễn phí, từ đầu đến cuối. Giờ em ấy tự cầm tài khoản của mình, tự nhìn số, tự quyết. Không phụ thuộc ai nữa.
Đó là điều tôi muốn cho anh chị.
Vậy, nếu anh chị muốn tự cầm lấy tay lái
Đây là chỗ tôi khác người ta, nói một lần cho rõ.
Tôi không nhận chạy thuê. Tôi chỉ dạy anh chị tự làm.
Anh chị là chủ nhà hàng, quán ăn Việt ở nước ngoài — và anh chị muốn tự cầm lấy cái quảng cáo Facebook cho quán mình? Nhắn cho tôi một câu thôi. Tôi ngồi xuống chỉ anh chị tự chạy, như tôi đã chỉ Hà Hoàng.
Tôi đã nói trước rồi, giờ nhắc lại cho chắc: tôi không hứa anh chị giàu, không hứa khách kéo tới đông lườm nượp. Nghề này không có phép màu, quảng cáo là kênh có rủi ro, giai đoạn đầu gần như chắc chắn tốn một khoản học phí. Chỉ dùng số tiền anh chị sẵn sàng mất.
Cái tôi chắc chắn anh chị nhận được là hai thứ: quyền kiểm soát quán của chính mình, và kỹ năng đọc số để không ai qua mặt được nữa. Biết tiền mình đi đâu, biết khách mình từ đâu tới. Chừng đó, với một người làm chủ, đã là cả một con đường khác rồi.
Tiền thuê người thì chảy đi mãi. Cái nghề vào đầu rồi thì của anh chị mãi. Anh chị tự chọn lấy.
Câu hỏi thường gặp
Tôi mới bắt đầu, nên để ngân sách quảng cáo Facebook cho nhà hàng bao nhiêu? Bắt đầu nhỏ thôi — khoảng 5 euro một ngày, bằng đúng một ly cà phê buổi sáng. Chỉ dùng số tiền anh chị sẵn sàng mất, đừng vay mượn để chạy. Coi mấy đồng đầu là học phí; khi con số bắt đầu ra khách thật thì mới tăng dần lên 7 rồi 10 euro.
Tôi không rành công nghệ thì tự chạy quảng cáo Facebook cho quán ăn có nổi không? Nổi. Anh chị không cần thành chuyên gia. Anh chị chỉ cần đọc được ba con số mỗi tối: hôm nay tiêu bao nhiêu, có mấy người nhắn/gọi, mỗi khách tốn mấy đồng. Nấu được một nồi nem ngon thì đọc được ba con số này.
Làm sao đọc chỉ số quảng cáo Facebook để biết lãi hay lỗ? Xem nó như cuốn sổ thu chi cuối ngày của quán: bỏ ra bao nhiêu, thu lại được bao nhiêu khách. Lấy tiền chia cho số người nhắn tin, ra giá một khách. So với tiền lời mỗi khách mang lại, anh chị biết ngay đồng tiền quảng cáo đang đẻ ra tiền hay đang bị đốt.
Quảng cáo Facebook cho nhà hàng nên bắt đầu từ đâu? Đừng vội bấm chạy. Trả lời ba câu trên giấy trước: khách của anh chị là ai, họ ở đâu trong cái điện thoại, vì sao họ chọn quán anh chị chứ không phải quán bên cạnh. Trả lời xong mới chạy thử ngân sách nhỏ. Chỉ anh chị — người đứng trong bếp — mới trả lời thật được ba câu đó.
Vậy có khi nào nên thuê người chạy thay không? Có thể, nhưng chỉ khi anh chị đã tự đọc được chỉ số và còn cầm trịch. Giao việc tay chân thì được; còn phần xem số và ra quyết định thì giữ lấy. Đừng bao giờ buông cả tay lái cho người không xót tiền bằng anh chị.
Tác giả: Phạm Thế Anh — doanh nhân kinh doanh online, marketing và công nghệ (sinh 1989, Nam Định). Khởi nghiệp từ nghề thiết kế website, từng có nhiều năm kinh doanh hàng kim khí — tự tìm nguồn, tự kiếm khách, tự lái xe đi giao — trước khi quay lại đúng thế mạnh gốc: dùng công nghệ để giúp người khác kiếm ra tiền. Hiện anh trực tiếp dựng website và chạy quảng cáo (Google Maps, Instagram, Facebook) cho người Việt kinh doanh ở nước ngoài, trong đó có nhà hàng OISHII NEM tại Đức.
Lưu ý: Bài viết chia sẻ kinh nghiệm và quan điểm cá nhân, không phải lời hứa hẹn về doanh thu. Quảng cáo Facebook là kênh có rủi ro — hãy bắt đầu với ngân sách anh chị sẵn sàng mất và cân nhắc theo tình hình thực tế của quán mình.